VANİLYA: (Vanilla planofolia / Vanilla plant / Vanillier) Bakınız “Baharat Dünyası” Vanilya
Kullanıldığı yerler:Vücudu kuvvetlendirir. Ateşi düşürür. Afrodizyak (Cinsel arzulari artırıcı) özelliği vardır. Sinir bozuklugunu giderir. Hazmı kolaylaştırır. Bronslari temizler ve öksürük söktürür. Ruhi bunalimi dindirir.
VİSNE: (Sauerkirschbaum / Griottier / Morello cherry / Ekşi kiraz / Prunus cerasus / Sour cherriy) Nisan-Mayıs ayları arasında beyaz renkli çiçekler açan, 2-10 m yüksekliğinde ağaçlar. Gövdeleri koyu gri renkli ve dallar aşağı doğru sarkıktir. Yapraklar kısa saplı, tüysüz, parlak yeşil, kenarları dişli, ucu sivridir. Çiçekler yapraklardan önce açar ve kısa sürgünlerin ucunda, şemsiyemsi çiçek durumlari teşkil ederler. Çiçek sapları uzun, çiçek tablasi çanak şeklindedir. Meyve olgunlukta tek tohum ihtiva eden, küre şeklinde koyu kırmızı renkli, ekşi lezzetli bir drupa tipidir. Vatanı Anadolu ve Balkanlardir.
UYUZ OTU: (Skabiose / Scabieuse / Scabious / Scabiosa / Scabiosa maritima)
Haziran-ekim ayları arasında, eflâtun, mavimsi veya beyaz renkli çiçekler açan, 50-100 cm boylarında, dallanmış, bir veya çok yıllık otsu bitki. Çiçekler, sivri uçlu mizrak şeklinde yaprakçıklarla örtülü, yarım küre şeklinde bir arada toplanarak, basçık şeklinde çiçek
durumlari meydana getirirler.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Marmara bölgesi.
Kullanıldığı yerler: Süs bitkişi olarak da yetiştirilmektedir. Tıpta kan temizleyici, terletici, yara iyi edici olarak kullanılır.
ÜVEZ: (Spierling / Sperberbaum / Cormier / Sorber domestique / Service-tree /Sorbus domestica) 5-10 m yüksekliğinde, Mayıs-Haziran ayinda beyaz renkli çiçekler açan ve kışın yaprağıni döken ağaçlar. Yaprakları 7-11 çift yaprakçiga parçalanmislardir. Meyveleri 10-20 mm çapında, küre veya armut şeklinde, yeşilimsi sarı veya kırmızımsı-esmer renkli olup, buruk lezzettedir. Türkiye’de 11 kadar üvez türü bulunur. Sarbus aucuparia türü kus üvezi olarak bilinir ve Kuzey Anadolu’da yaygındır. Sorbus domestica türü (üvez) Karadeniz bölgesinde tabiî olarak yayılis gösterdigi gibi meyveleri için birçok bölgede yetiştirilir.
TAFLAN: (Kirschlorbeer / Laurier-Cerise / Cherry laure / Gürcü kirazi / Hind kirazi / Prunus laurocerasus / Mongo / Monguer) Nisan-mayıs aylarında küçük ve beyaz renkli çiçek açan, rutûbetli ve gölgeli yerlerde yetişen 2-6 m yüksekliğinde yaprak dökmeyen ağaçlar. Yapraklar çok kısa saplı, derimsi, tüysüz ve oval şekillidir. Çiçekler 30-35 tanesi bir arada olup,
gruplar teşkil ederler. Meyveleri 1 cm çapında kiraz görünüşünde parlak, koyu kırmızı veya olgunlukta siyah renktedir. Avrupa’ya Istanbul’dan yayılmış olup, süs bitkişi olarak yer yer yetiştirilmektedir. Lâz kirazi, Gürcü kirazi ve Karayemiş olarak da bilinir.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Kuzey Anadolu.
Kullanıldığı yerler: Bitkinin yaprakları siyah hidrik asit veren bir glikozit taşımasi sebebiyle zehirlidir. Bu yüzden yapraklarının baharat olarak kullanılmasi tehlikelidir. Fakat yapraklardan elde edilen taflan suyu öksürük dindirici olarak kullanılır. Taze meyveleriyse meyve olarak yenilmektedir. Kurutulmuş meyvelerinin tohumlarıysa şeker hastalığına karşı kullanılır. Taze meyveleri taş düsürücü olarak da kullanılmaktadır.
TARÇIN: (Dar-i Çin / Cinnamomum / Cinnamon / Cannelier)
Bakınız Baharat Dünyası Tarçin
SAFRAN: (Safran-Krokus / Saffron / Crocus sativus)
Eylül-ekim ayları arasında, mor renkli ve hos kokulu çiçekler açan 15-30 cm boylarında, soğanli, otsu bir bitki. Etli ve yuvarlak 2-3 cm çapında bir soğanı vardır. Üretimi de bu soğanlarla yapılır. Yapraklar uzun, dar ve ortaşı beyaz çiçeklidir. Yapraklar çiçeklerden sonra meydana gelir. Çiçekler 6 parçalı, erkek organlari 3 tane, dişi organin kapsül kısmı olan stigmalari turuncu renklidir. Safran, Hititler döneminden beri Anadolu’da bilinmekte ve ilaç olarak kullanılmaktadır. Grekler döneminde de Batı Anadolu’da oldukça ticâreti yapılmıştır. Osmanlilar döneminde de önemini koruyan bir ihraç ürünü olmustur. Daha önceleri Urfa, Mardin, Kastamonu, Ankara, Istanbul’da kültürü yapılmaktaydi. Fakat bugün sadece Kastamonu’nun birkaç köyünde üretimi yapılabilmektedir.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Kastamonu-Safranbolu’da yer yer yetiştirilir.
Kullanıldığı yerler: Kırmızı renkli boya maddeleri, şekerler, uçucu ve sabit yağlar ihtiva eder. Sinir sistemini uyarıcı, iştah açıcı, adet söktürücü, koku ve renk verici olarak kullanılır. Toz
halinde iştah açıcı ve mîdevî olarak kullanılabilir. Fazla miktarda kullanılmamalıdır. Hamileler kesinlikle kullanmamalıdır.
RATANAYA: (Krameria triandra)
Baklagiller familyasından, Amerika’da yetişen ve birçok türü olan bir bitkidir. Kökü (Radıx
ratanhiae) toz halıne getirilip kullanılır. Çiçekleri kırmızı, yaprakları uzun, ince ve uçları dilimlidir.
Kullanıldığı yerler: Şurubu ishali keser, bağırsak iltihaplarını giderir. Basur memelerine karşı pomad olarak kullanılır. Diş sularinin bileşimine de girer.
RAVEND: (Rhabarber/ Rhubarbe / Rhubarb / Ravendiyye / Isgin / Rheum ribeş)
Mayıs-haziran aylarında çiçek açan, 100-150 cm boyunda, çok yıllık, otsu bir dağ bitkişi. Yapraklar bitkinin taban kısmında toplanmışlardır. Yaprak, kalp veya böbrek şeklinde, 30-60 mm ebadında, kenarları dişli, damarlar alt yüzden dışarı doğru çikiktir. Çiçekleri geniş bir bileşik salkım durumunda toplanmıştır. Çanak yaprakları 6 parçalıdır. Meyveleri 10-15 mm uzunluğunda, kırmızımtrak renkli ve kanatlidir. Toprak altında etli bir rizomu bulunmaktadır.
PANCAR: (Mangold / Zuckerrübe / Betterave / Beet / Beta vulgaris)
Doğu Akdeniz sâhillerinde yabânî olarak yetişen, ince köklü, bir veya iki yıllık otsu bir bitki. Yaprakları etli, alt kısımlarda saplı ve büyük, üst kısımlarda ise sapsızdır.
Bu bitkiden elde edilmis olan kültür şekilleri şunladır:
Şekerpancari (Beta vulgaris var altıssima): Kökleri büyük, etli bir yumrudur. % 12-20 oraninda sakkaroz taşır. Memleketimizde kültürü yapılarak, şeker eldesinde kullanılır. (Bkz. Şeker)
Kırmızı Pancar (Beta vulgaris var. esculenta): Kökleri yuvarlak bir yumru şeklindedir. Antosiyan bakımından zengindir. Sebze olarak kullanılır.
PAZI (Beta vulgaris var. Cicla): Yaprakları büyük olan bir sebze bitkişidir. Aynı ıspanak gibidir. Sindirimi kolay ve bol vitaminli olduğundan besleyicidir.
OKALİPTÜS: (Eucalyptusbaum / Heberbaum / Eucalyptus / Ökaliptüs /Sitma ağaçı)
Haziran-temmuz ayları arasında, mor renkli çiçekler açan büyük ağaçlardir. Yaprak şekli bitkinin yasina göre değişir. Gençlerde sapsız, oval, açık yeşil; yaşlılarda ise uzunca saplı, orak şeklinde, derimsi ve koyu yeşildir. Çiçekler morumsu kırmızı renkte olup, her bir yaprağın koltuğunda birkaçi bir arada bulunur. Meyve küçük ve çok miktarda tohum taşıyan oval şekilli bir kapsüldür. Ana vatanı Avustralya olan bu ağaç, halk arasında sitma ve kinin ağaçı olarak da
tanınmaktadır.
Anadolu’ya ilk defâ, Mugla vilâyetinin Fethiye kazâsinda Dalaman’da bir çiftlik kuran Mısır Hidivi AbbaşHilmi Pasa tarafından, süs ağaçı olarak sokulmustur. Diğer taraftan Mersin-Adana demiryolu ugragindaki istaşyonlarda 1886 yılinda Fransizlar tarafından istasyon ağaçı olarak kullanılmistir. 1830’a doğru Avustralya’dan Italya’ya getirilen çeşitli cins ökaliptüslerin kis olmasi dolayısiyla çoğunluğu kurudugundan bu ağaçın yumuşak iklimde yasamadıgi kanaatine
varildi. 1852’de Cezayir’de tekrar denendi. Daha sonra da Kuzey Afrika ve Güney Avrupa’da denenerek sıcak mıntıkalarda yetişecegi anlasılmistir. 1893’te, Osmanli Devleti idâresinde bulunan Suriye’de M.H. Morel, Beyrut’taki mâlikânesinde çok miktarda ökaliptus
NANE: (Minze / Menthe / Mint / Pennroyal / Mentha) 0,5-1 m boylarında, hos kokulu, otsu çok yıllık bitkiler. Gövdeleri dört köşeli, yeşilimsi veya kırmızımtrak renkli, tüylü veya tüysüzdür. Yaprakları saplı, almaşlı olarak dizilmis, oval şekilli, kenarları dişli, hafif tüylüdür. Çiçekler
genellikle temmuz-ağustos ayları arasında açmakta olup mor, pembe, beyaz veya leylak rengindedir.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Anadolu’nun her yerinde yetişir.
Kullanıldığı yerler: Kullanılan kısımları yaprakları, çiçekli dalları ile yapraklarından elde edilen uçucu yağdır. Yapraklar veya çiçekli dallar bitki çiçek açmaya başladıginda toplanır ve demetler halinde gölgede kurutulur. Yapraklarda şekerler, reçineli maddeler, tanen ve uçucu yağ vardır. Uçucu yağda menthol, sineo, menthol esterleri, bazı organik asitler bulunur. Yaprakları çay halinde yatıştırıcı, mîdevî, gaz söktürücü, bulantıyi giderici olarak kullanılır. Bunun yanında çeşitli ilaçlarin terkibinde Kullanıldığı gibi, yaprakları çig veya kurutulmuş olarak yemeklere konur. Nâne esansi, çok miktarda zehir etkili olmasina karşılık az miktarıı mîde ağrılarına ve bulantılara karşı kullanılabilir.
Nâne uçucu yağı da oldukça fazla kullanılan bir yağdır.
MANDALİNA:(Mandarin / Tangerine / Mandarine)
Partakaldan daha küçük, toparlak veya yassı, sarı-turuncu renkli, usaresi tatlı, hos kokulu
bir meyvedir. Mandalına kabukları portakaldan ince olup, daha kolay soyulabilir, fakat az dayanir. Memleketimizde Alanya-Antalya-Mersin-İskenderun (Dörtyol) ve Rize bölgesinde
yetiştirilir. Fakat, Bodrum ve Mersin mandalınası meşhurdur.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Akdeniz bölgesi, Doğu Karadeniz bölgesi.
Kullanıldığı yerler: Meyveleri şeker, organik asitler ve C vitamini ihtiva eder. Kanı temizler, sinirleri yatıştırır, damarsertligi grip ve felçte faydalıdır.
MANTARLAR: (Pilz / Champignons / Fungi-mushrooms / Fütr / Fungus)
Boy, biçim ve bölge bakımından büyük değişiklikler gösteren, yüzbin kadar çeşidi olan bir bitkidir. Karada ve tatlı sularda yaşarlar.
Genel yapılari: Mantarlar genel olarak klorofilsiz ve renksiz organizmalardir. Yüksek mantarlar bazı renk maddelerini ihtiva edebilirler. Şekil bakımından en ilkelleri çıplak ve amipsidir. Diğerlerinde kitinden yapılmis bir çeper vardır ve çeşitli şekiller gösterirler. Bir kısmı tek hücrelidir. Bir kısmı ise tek veya çok hücreden yapılmis basit veya dallanmış ipliksi gövdeye sahiptir. Mantar ipliklerine hif, bu hiflerin teşkil ettiği topluluğa da misel veya miselyum denir.
LABADA: (Gartenampfer / Patience / Patience dock / Rumex patientia )
Haziran-eylül ayları arasında, yeşilimtrak renkli küçük çiçekler açan, 50 cm-1,5 m boylarında çok yıllık otsu bir bitki. Daha çok çayırlık yerlerde, harâbelerde, yol kenarlarında, meskûn Dağlık bölgelerde yayılış gösterirler. Gövdeleri dik, silindirik kırmızımsı, kökler kalın ve sarımsı renklidir. Yaprakları büyük, saplı ve sapın tabanı oluk gibi çukurlaşmıştır. Çiçekler, gövdenin ucunda toplanmışlardır. Çiçek organları 6 parçalıdır. Meyveleri kanatlıdır.
Türkiye’de yetiştiği yerler: Bütün Anadolu.
Kullanıldığı yerler: Bitkinin kökleri ve sapları kullanılır. Kökler temizlenip, kalın dilimlere bölünür ve kurutularak saklanir. Labada köklerinde nişasta, şeker, yağ ve reçine vardır. Ayrıca C vitamini ihtiva eder. Haricen, bazı deri hastalıklarına karşı, haslama olarak kullanılır.
Çayı da iştah açıcı, kuvvet verici ve müshil olarak kullanılabilir. Körpe yaprakları da yiyecek olarak kullanılır.
Bu bitkinin Anadolu’da bulunan diğer türleri pazi, kuzukulagi gibi çeşitli isimler altında bilinir ve istifade edilir.
Bitkisinin Faydaları neye iyi gelir şifalı bitkiler gebelikte hangi bitkiler zayıflama kilo almak için selülit için idrar söktürücü doğal yoldan zayıflayın rahim kanseri için bitkiler, zayıflama çayı incelme kanser tedavisi için hastalıkların tedavisine diyaliz şifalı bitkiler anne sütünü artırıcı artırıcı bitkiler zayıflamak için bitki çayları
Globe of Blogs