GİNSENGLER
Orjinal Adı Panax türleri
Diğer Adları Kore ginsengi, Amerika ginsengi
Bilgi
Sarmaşıkgiller (Aralyagiller) familyasındandır.
Kore ginsengi (P. ginseng) ve Amerika ginsengi (P. quinquefolius) adını
taşıyan, hemen hemen benzeri özellikleri olan, iki önemli türü, dayanıklı ve
çokyıllıktır. Ülkemizde ginseng bitkisi yetişmez. Ginseng türleri 30-45 cm.
arasında boylanabilir. Kenarları düzgün oval biçimli yaprakçıkları, yaz sonuna
doğru açan sarı ya da pembe renkli küçük çiçekleri vardır. Daha sonra bu
çiçekler, içlerinde tohumu taşıyan parlak kırmızı renkli bileşik meyvelere
dönüşür. Bitkinin iğ biçiminde, etli ve sarıdan açık kahverengine kadar
değişen renkte kökleri olur. Orman altı gölgelik yerleri; serin ve humuslu
toprakları seven ginseng türleri, tohumuyla çoğaltılır, önemli ürünü olan kökü
3-9 yıl sonra alınır.
Çinliler tarafından en az 2000 yıldan beri sağlığa yararlı özellikleri bilinen
ginseng bitkisi, panaksosit adı verilen glikositleri, saponin ile B ve D grubu
vitaminleri içerir.
Tibbi Etkileri
ve Kullanımı Tamamını oku »

EĞİROTU
Orjinal Adı Acorus calamus
Diğer Adları Azakeğiri, Hintkamışı, Yelotu
Bilgi
Yılanyastığıgiller familyasındandır. Anayurdu
Hindistan’dır. Ama Asya, Avrupa ve Amerika kıtalarına kadar yayılmış
çokyıllık otsu ve rizomlu bir su bitkisidir. Anadolu’da Sapanca, Yeniçağa ve
Beyşehir göllerinin kıvılarında bol bol yetişir. 50-125 cm. boylanabilir. Şerit
yaprakları; yaz ayların açan siyahımsı erguvani renkte tıkız başa çiçekleri
vardır. Bu çiçekler daha sonra yeşilimsi renkli meyvelere dönüşür. Bitki,
humlarıyla ya da daha çok rizomlarının sürgün vermesiyle çoğalır.
Eğirotu % 3 oranında uçucu yağ, yapışkan bitki sıvısı, acı esans, glikozit, tanen
ve akorin adlı acı maddeyi içerir.
Tibbi Etkileri
ve Kullanımı Tamamını oku »

DULAVRATOTU
Orjinal Adı Arctium lappa (ya da Lappus officinalis)
Diğer Adları Dulkarıgömleği, Hanımyaması
Bilgi
Bileşikgiller familyasındandır. Anayurdu
bilinmeyen, ülkemizde Doğu ve Kuzey Anadolu bölgelerindeki kırsal kesimde
ve yol kenarlarında yetişen çokyıllık dayanıklı otsu bitkidir. Gölgelik ve nemli
yerleri seven dulavratotu 30-60 cm. boylanabilir. Dallara ayrılan dik bir
gövdesi; iri yaprakları; yaz aylarında açan parlak morumsu ya da kırmızı
çiçekleri vardır. Yapraklarının altı tüylü, damarlı ve beyaz renklidir. Çiçek
yakınındaki yaprakları daha küçük olur. Çiçek bürgülerinin üzerindeki
çengeller, kırda dolaşan hayvanların postuna takılır. Böylece bitkinin tohumu
çevreye dağılır. Bitki, bu tohumlarıyla çoğalır.
Dulavratotunun rizomu (kökgövdesi) ve yaprakları inülin, uçucu yağ, tanen,
acı glikozitler, mikrop kırıcı bazı maddeler ile alkaloitleri içerir. Bitkinin
yaprakları, Doğu Anadolu bölgemizde sebze olarak yenir.
Tibbi Etkileri
ve Kullanımı Tamamını oku »

DEFNE
Orjinal Adı Laurus nobilis
Diğer Adları Har, Nehtel, Tehnel
Bilgi
Defnegiller familyasının örnek bitkisidir. Anayurdu
Akdeniz havzası olan ve günümüzde ılıman yerlerde yaygın olarak yetişen,
kışın yaprağını dökmeyen ağaç ya da ağaççıktır. Ülkemizin kıyı bölgelerinde
doğal olarak yetişmekte, ayrıca süs bitkisi olarak park ve bahçeleri
süslemektedir. 6-8 m’ye kadar boylanabilen defne, yuvarlak tepeli ve sık dallı
olarak gelişir. 8-10 cm. uzunluktaki oval ve süslemecilikte iyi bilinen özel
defne yaprağı biçimli, meşinimsi, sert, üst yüzü parlak, kenarları dalga
görünüşlü ve almaşık dizili koyu yeşil yaprakları vardır, ilkbaharda açan
sarımsı ya da yeşilimsi beyaz renkteki küçük çiçekleri olgunlaşınca rengi koyu
mor, tek tohumlu ve etli meyvelere dönüşür. Bitkinin yuvarlak kesitli ve
mor-kahverengi olan gövdesi, zamanla odunlaşır ve rengi griye döner. Defne,
gövde çelikleriyle çoğaltılır.
Bitkinin yaprakları eterik asidi içerir. Bazı yemeklere koku ve çeşni katar,
ayrıca veteriner hekimlikte ilaç yapımında kullanılır. Defne, ülkemizin tarımda
önemli dışsatım ürünlerinden biridir. Meyvesinden defne yağı elde edilir,
ayrıca olgun meyveleri saç dökülmesini engelleyici sabunların yapılmasında
kullanılır.
Tibbi Etkileri
ve Kullanımı

Tamamını oku »

ÇOBANÇANTASI
Orjinal Adı Capsella bursa-pastoris
Diğer Adları Cıngıldakotu, Çobankesesi, Çobantorbası, Kuşkuşotu
Bilgi
Turpgiller familyasındandır. Anayurdu Akdeniz
havzası olan çobançantası, buradan tüm dünyaya yayılmıştır. Yol ve tarla
kenarlarında, kırlarda ve çayırlarda sıkça yetişen, 50 cm. kadar boylanabilen
bir ya da iki yıllık yabani otsu bitkidir. Gövdesindeki yaprakları küçük ve ok
biçimlidir. Bitki tabanına yakın olan iri yaprakları, kenarları dişli ve rozet
oluşturarak çoğalmıştır. Dört taç yapraklı, beyaz ya da bazen pembe renkte
açan küçük çiçekleri gövdenin ucunda kümeler halinde bulunur. Gövde
boyunca dizilen ve bitkinin tohumunu taşıyan yürek biçimli, yassı, yeşil renkli
meyveleri vardır. Bitki, bu meyvelerinden döktüğü tohumlarıyla çoğalır.
Çobançantası bitkisinin topraküstü kesimleri tanen, reçine, uçucu yağlar,
saponin, flavonitler, diosmin, tiramin ve potasyum içerir. Anadolu’da bazı
yerlerin pazarlarında kuşkuşotu adıyla satılır. Çiğ olarak ya da ıspanak gibi
pişirilerek yenir.
Tibbi Etkileri
ve Kullanımı

Tamamını oku »

ÇEMENOTU
Orjinal Adı Trigonella foenum-graecum
Diğer Adları Boyotu, Buyotu
Bilgi
Baklagiller familyasındandır. Anayurdu Güney
Avrupa ve Akdeniz havzası olan çokyıllık otsu bitkidir. 60-100 cm.
boylanabilen çemenotu ülkemizde yabani olarak yetiştiği gibi Orta ve
Güneydoğu Anadolu bölgesinde kültürü de yapılmaktadır. Gövdesi açık yeşil
renkli, yuvarlak kesitli, ince tüylü ve dallara ayrılan yapıdadır. Bitki dikine ve
kimi zaman da yere yatarak gelişir. Kenarları ince dişli ve oval biçimli üç
yaprakçıktan oluşan yaprakları da açık yeşil renklidir. Sarımsı beyaz çiçekleri
yaz ortasında açar. Bu çiçekler olgunlaşınca her biri 10-20 adet sarı-kahverengi
minik tohum taşıyan tohum zarfına dönüşür. Bol güneşli yerleri; suyu iyi
akıntılı, bitek ve alkalik toprakları seven çemenotu, tohumlarıyla çoğaltılır.
Çok keskin kokulu olan çemenotu tohumları, % 30′a varan oranda yapışkan
bitki sıvısı ile uçucu ve sabit yağlar; trigonellin, kolin ve kumarin adlı
maddeleri içerir. Bazı ülkelerde baharat olarak kullanılan bu tohumların
bizdeki başlıca kullanım alanı pastırma imalatıdır. Burada tohumlar ezilip
pastırmanın üzerine sıvanan keskin kokulu “çemen” adlı macunun içine ana
madde olarak katılır. Bazı yerlerde çemenotunun yaprakları salatalara eklenip
çiğ olarak yendiği gibi, haşlanarak sebze olarak da tüketilir.
Tibbi Etkileri
ve Kullanımı

Tamamını oku »

ÇARKIFELEK ÇİÇEĞİ
Orjinal Adı Passiflora incarnata
Diğer Adları Fırıldak çiçeği, Saat çiçeği
Bilgi
Çarkıfelekgiller familyasının örnek bitkisidir.
Anayurdu Tropikal Amerika’dır. Oradan dünyaya yayılmış 400 kadar türü
vardır. Ülkemizde bazı yerlerde süs bitkisi olarak kimi türleri
yetiştirilmektedir. Gölgeli ve nemli duvar dipleri ve kameryeleri sevip
sarmaşarak yetişen otsu ya da ağaçsı sarmaşıktır. 5-7 parçalı koyu yeşil
yaprakları almaşık dizilişli; yaz boyunca açan tekerlek biçimindeki gösterişli
çiçekleri erguvani, pembe ya da kırmızı renkte ve iridir. Bitki, tohumuyla ya da
gövde çelikleriyle çoğaltılır.
Çarkıfelek bitkisi harmin, harmol, harman ve passiflora adı verilen alkaloitleri;
flavon, glisosit ve sterol adlı diğer maddeleri içerir. Bazı türlerinin meyveleri
çiğ olarak yenebildiği gibi, içki ve şerbet yapımında da yararlanılır.
Tibbi Etkileri

Tamamını oku »

CEZAYİR MENEKŞESİ
Orjinal Adı Vinca majör
Bilgi
Zakkumgiller familyasında yer alan ve anayurdunun
neresi olduğu bilinmeyen Vinca cinsi bitkilerden 4 türü ülkemizde
yetişmektedir. Bunlardan Cezayir menekşesi (V. majör) konumuzu en çok
ilgilendiren türdür. 30-40 cm. kadar boylanabilen, her zaman yeşil kalan, bol
bol kök salan, yatarak uzayan gövdeli ve dik saplı, çokyıllık çalımsı bitkidir.
Kalp biçimli ve ucu sivri koyu yeşil yapraklan karşılıklı dizilmiş durumdadır.
Birbirine yapışmış durumda 5 çanak yaprağı ve yalnızca dipleri bitişerek boru
biçimini almış hafifçe yere doğru bakan açık mavi-morumsu ya da seyrek
olarak beyaz renkli 5 taçyaprağı bulunan çiçekleri, mayıstan başlayıp yaz
boyunca açar. Tohumlarını taşıyan meyvesi kapsül biçimindedir. Bitki, yerde
yatarak uzayan dallarının köklenmesiyle ya da döktüğü tohumlarıyla çoğalır.
Ancak çok ağır gelişen bir bitki olduğundan, şaşırtmaca yapılarak, yani yeri
değiştirilerek gelişmesi hızlandırılır. Kirli havaya dayandığı ve bulunduğu yere
iyice yayılarak toprağı iyi örttüğü için bahçelerde sevilerek yetiştirilir.
Topraküstü kesimleri kanser tedavisinde kullanılan ilaçların bileşiminde yer
alan alkaloitleri içeren Cezayir menekşesinde, vinkarnin, izovinkamin,
vinkamirin vb. alkoloitler ile tanen, organik asitler, karbonhidrat ve glikozitler
bulunur. Bitkinin yaşken acı olan topraküstü kesimleri, kuruyunca hafif ekşi
tat kazanır.
Tibbi Etkileri
ve Kullanımı

Tamamını oku »

CENTİYAN
Orjinal Adı Gentiana lutea
Diğer Adları Centiyana, Centiyane, Büyük kantaron
Bilgi
Centiyangiller familyasının örnek bitkisidir.
Anayurdu bilinmeyen, Kuzey Yarıküre’nin ılıman iklim bölgelerindeki dağlık
yerlerde ve güneşli bayırlarda ağır ağır gelişerek yetişen, çokyıllık dayanıklı bir
otsu bitkidir. Ülkemizde Bursa-Uludağ ve Doğu Karadeniz bölgesinde
görülmekte ve 1-1,5 m’ye kadar boylanabilmektedir. Yaprakları enli, sapsız ve
karşılıklı dizilmiş durumdadır. Temmuz-ağustos aylarında açan sarı renkli
güzel çiçekleri, boru yapılı ve toplu durumda olur. Dışı esmer ve içi sarı renkli
rizomu (kökgövdesi) ve buna bağlı kök saçakları vardır. Bitki, tohumlarıyla
çoğalır.
Centiyan bitkisinin sağlığa yararlı etkili bölümü olan rizomu ile kök saçakları
uçucu ve sabit yağ, pektin, tanen ve acı glikozitleri içerir. Bu kök, acı ama
zehirli olmayan bir ilaç kaynağıdır.
Tibbi Etkileri
ve Kullanımı

Tamamını oku »

BİNBİRDELİKOTU
Orjinal Adı Hypericum perforatum
Diğer Adları Kılıçotu, Koyunkıran, San kantaron, Yaraotu
Bilgi
Kılıçotugiller familyasındandır. Avrupa’da ve
ülkemizde yaygın olarak yetişen Hypericum cinsi çokyıllık dayanıklı otsu ya
da çalımsı bitki türlerinden biri de Binbirdelikotu’dur. 30-100 cm. kadar
boylanabilir. Ormanların nemli köşelerini, dağlık ve bozkır alanların kayalık
yerlerini ve yol kenarlarını sever. Yapraklarındaki her biri yağbezi olan pek
çok saydam nokta nedeniyle bitkiye binbirdelikotu adı verilmiştir. Bu
yapraklar karşılıklı dizilmiş durumda sapsız, oval biçimli ve koyu yeşil
renklidir. Bitkinin mayıs-eylül ayları arasında açan 5 taçyapraklı, parlak sarı
renkli çiçekleri, dallarının ucunda sıkı salkımlar halinde bulunur. Bitki, kapsül
biçimindeki meyvelerinden döktüğü tohumlarla ya da kök saçaklarının sürgün
vermesiyle çoğalır.
Binbirdelikotunun çiçekli dalları tanen, reçine, pektin, glikozitleri içeren uçucu
yağ, boyarmaddeler ve yapışkan bitki sıvısını içerir. Boyarmaddelerinden biri
hiperin, öteki de hiperisindir. Hiperisin hafif zehirlenmelerine neden olduğu
için, bazı hayvanlar bu otu yemezler.
Tibbi Etkileri
ve Kullanımı

Tamamını oku »