|
|
 |
« : 12 Nisan 2007, 22:36:19 » |
|
 |
|
 |
 |
1783
Çeçenlerin Çarlık Rusya'sı işgaline karşı başlattığı savaş Kuzey Kafkasya'ya yayıldı. 1780'lerin başında başlayan savaşta Cihadın liderliğini Şeyh Mansur yürütüyordu. Rus istilâcılar katliam yaptılar. 1791'de tutukladıkları Şeyh Mansur'u, 1794 yılında Slisselarg hapishanesinde şehit ettiler, ama savaş devam etti.
1816
Çar, General Yermolov'u Kafkasya'ya komutan olarak atadı. Yermolov büyük bir ordu ile Çeçenleri ve diğer Kafkas halklarını katliama tabi tuttu.
1828
Rus baskısına dayanamayan Dağıstan'da çeçen Müslümanlar önce İmam Gazi Muhammed, daha sonra İmam Hamzat önderliğinde Cihad başlattılar. Büyük savaş bir anda bütün Kafkasya'ya yayıldı.
1834
İmam Hamzat'ın şehit edilmesinden sonra Cihadın önderliğini İmam Şamil yapmaya başladı. Taso Hacı liderliğindeki mücahit kuvvetleri de İmam Şamil saflarına katıldı.
1839
Çarlık, Çeçenlere karşı baskı düzenlemeye başladı. İmam Şamil liderliğindeki büyüklü küçüklü bütün Çeçenler ve Kuzey Kafkasya halkları gazavat savaşına, Cihada başladılar. Milli azatlık Cihadı olarak bilinen bu savaş tam 25 yıl devam etti. Bu savaş Rus tarihine Kafkas Harbi olarak girdi. Rus demokrat yazarı N.Çernişevskiy, bu savaştan bahsederken, "Rusya bu savaşa yılda 25 bin asker gönderdi" diye yazmaktadır. General N.N. Rayevsk ise "Bizim Kafkasya'daki hareketlerimiz Amerika'nın istilâsındaki facialar gibi idi" diye yazmaktan kendini alamamıştır.
1859
Ruslar, Çeçenlerin son durağı Vedeno köyünü de işgal etti. Şamil esir düştü. 25 yıl devam etmiş olan savaşta milletin yarısından çoğu vuruldu yada şehit oldu veya gazi. Fakat Çeçenler yılmadı. Savaş 1864 yılına kadar Baysangurla beraber devam etti.
1865
Ruslar, sömürge rejimi uygulamaya başladılar. Çeçen gençleri Rus ordusu arasına dağıtıldı. Bir çoğuda ülkenin dışına çıkmak zorunda kaldı. Anadolu'ya göçler bu tarihte başladı.
1877
Çeçenler ve İnguşlar yeniden ayağa kalktı. İki yıl süren çetin savaşın ardından Ruslar, Çeçenler ve İnguşları vatan topraklarından sürgün ettiler ve bölgeye Rus Kazak (koçaklarını yerleştirmeye başladılar. Bunun üzerine Çeçenler ve İnguşlar gerilla savaşı ,başlattı. Zelimhan, liderliğindeki mücahitler;1917 yılına kadar Rus Koçaklarına karşı savaştılar.
1917
Çeçenler ve İnguşlarla Rus Kazakları arasında ölüm kalım savaşı başladı. Bu savaş bir yıl sürdü. Çeçenler, 1918 yılında kendi topraklarını geri aldılar. Çeçenler, Şeyh Uzun Hacı önderliğinde Kuzey Kafkasya Emirliği altındaki İslâm devletinin kurulduğunu ilan ettiler.
1920
Komünistler, Kuzey Kafkasya'yı işgal ettiler. Sovyetler sıkıyönetim ilan etti. Olağanüstü idarenin basını ÇK (daha sonra KGB) yürütüyordu. Aydınlar, bilhassa din adamları kurşunlandı.
1922
Komünistler, bölgeyi "Çeçen vilayeti" ilan etti.
1924-25
Kafkasya Sıkıyönetim Komutanlığı, 10 bin Çeçen İnguş aydınını hapsetti. Komünist olmayanlar idam edildi, kursuna dizildi.
1929
Kafkasya Harbi Komutanlığı, Çeçenistan'da kolhozlaştırma (halkın topraklarına el koyma) hareketi başlattı. Bu uygulamaya karşı çıkan Çeçenler, Sit İslambulov liderliğinde başkaldırdılar.
1930
Kızıl ordu, Sit İslambulov liderliğindeki mücahitlerle anlaşma yoluna gitmek zorunda kaldı. Bu anlaşmaya göre Sovyetler, Çeçen İnguşlar'ın haklarına saygı duyacakları garantisini verdi.
1931
KGB, anlaşmayı bozdu ve Sit İslambulov ve arkadaşlarını kursuna dizerek şehit etti. Sit İslambulov'un yerine kardeşi Hasan İslambulov geçti ve 1935 yılına kadar Kızıl ordu ile savaş devam etti.
1932
Çeçenistan Nojayyurt bölgesindeki halk ayaklandı. Buna karşı NKVD (daha sonra KGB) buradaki herkesi hapse atarak işkenceler uyguladı. Sonra diğer bölgelerdeki milleti kötülemek için kızıl partizan İbrahim Gelderan liderliğinde sahte bir ayaklanma gerçekleştiren KGB, halkı Kızıl ordu kurşunlarına hedef ettiren Gelderan'a öldürttü.
1936
Moskova, Çeçen-İnguş vilayetine, Çeçen İnguş Sovyet Sosyalist Özerk Cumhuriyeti adını verdi. "Sovyet Sosyalist" kelimelerini istemeyen millet aydınlarını 1937 yılında hapse attılar. Bir yıl içinde 10 bin kişi tutuklandı ve hiçbirisi evine dönemedi
1940
Milleti tehcir eden Ruslara karşı Hasan İslambulov liderliğinde başlayan ayaklanma herkesi birleştirdi. Şatoy şehrini ele geçiren Hasan İslambulov askerlerinin hareketi millete güç verdi ve Galanoj İnguş halkının geçici
inkılap hükümetini kurdular. Ruslar ne kadar saldırdılarsa da İslambulov taraftarlarını yok edemediler.
1944
Çeçenler Stalin tarafından Sibirya ve Kazakistan steplerine sürgün edildiler. Bu topyekün sürgün sırasında binlerce Çeçen açlık, salgın hastalık ve Rus kurşunlarıyla öldü.
1957
Sovyet lideri Nikita Hruşev, sürgündeki Çeçen ve İnguşlar'a, eski durumlarına kavuşmaları için bazı haklar tanıdı. Sürgündekiler, Çeçen İnguş Cumhuriyeti'ndeki yurtlarına dönmeye başladılar.
1960-1970
Bu yıllar içerisinde Moskova, Çeçen İnguşlar'ın dağlık yerlere, şehirlere, Rus Kazaklarının yerleştirilmesi, nüfus yapısının değiştirilmesi çalışmalarına devam etti. Çoğu yerlerde sahte törenler yaptı. Çeçen İnguşlar bu sahte törenlere çok sert tavır aldılar. Rus-Çeçen mücadelesi gerilla savaşı şeklinde devam etti.
1982
Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nin birinci adamı Brejnev'in yardımcısı Suslov, "Başka milletler, Sovyetler Birliği'ne kendi arzuları ile katılmışlardır" diyerek asimilasyon politikasını sürdürdü.
1988
Çeçen İnguş Halk Cephesi kuruldu. Hoca Ahmet Bisultanov lider seçildi. Cephe, ilk eylem olarak Gudermes'te yapılmakta olan kimya fabrikasına karşı protesto gösterileri düzenlemeye başladılar. Bu arada siyasi teşkilâtlar da kuruldu. Bu teşkilâtlar, 1990 yılında siyasi parti hüviyetine büründü.
Kasım 1990
Çeçen Halk Kurultayı toplandı. Kurultayda Çeçen Milli Komitesi kurulması kararı alındı. Komitenin adi daha sonra Milli Kongre olarak değiştirildi ve başına Cevher Dudayev getirildi.
5 Eylül 1991
Ağustos ayında Sovyetler Birliği Komünist Parti Genel Sekreteri ve Devlet Başkanı Mihail Gorbaçov'u devirmek için yapılan darbeyi destekleyen Çeçen İnguş hükümeti, baskılar sonucu; bağımsızlık yanlısı Çeçen Milli Konseyi'nden istifa etmek zorunda kaldı. General Cevher Dudayev, ülkesine döndü ve milli lider ilan edildi.
Ekim 1991
Cevher Dudayev, Moskova yanlısı geçici hükümeti devirmek için kampanya başlattı. Resmi daireleri ele geçirmeye başlayan Cevher Dudayev halkın yüzde 80'den fazlasının oyunu alarak Devlet Başkanlığı'na seçildi ve tek taraflı olarak bağımsızlık ilan etti.
Kasım 1991
Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Boris Yeltsin, olağanüstü hal ilan ederek Çeçenistan'ın başkenti Grozni'ye asker gönderdi. Bu askerlerin Grozni havaalanında Devlet Başkanı Dudayev'e bağlı askerler tarafından engellenmesi üzerine, Rusya Parlamentosu olağanüstü hali kaldırdı ve Rus askerleri 3 gün sonra geri döndü.
Haziran 1992
Çeçen-İnguş Cumhuriyeti, "Çeçenistan" ve 'İnguşistan" olarak birbirinden ayrıldılar. İnguşistan, Rusya Federasyonu içerisinde kalmaya karar verirken Çeçenistan'ın bağımsızlık kararı Rusya tarafından reddedildi.
1994
Moskova; Çeçenistan'ın suçlular için karargâh olmaya başladığı şeklinde propaganda yapmaya başladı ve halkın Cevher Dudayev'i devirmesi için çağrı yapmaya başladı.
2 Ağustos 1994
Rusya'nın desteklediği bilinen muhalefet tarafından organize edilen Geçici Konsey, Cevher Dudayev'i devirme çalışmalarına başladı ancak başaralı olamamışlardır.
25 Kasım 1994
Moskova destekli isyancılar, tank ve ağır silahlarla Grozni'ye saldırdılar, fakat bir gün sonra geri çekilmek zorunda kaldılar.
29 Kasım 1994
Boris Yeltsin, Dudayev ve muhalefete 48 saat içinde silahlarını bırakmaları çağrısında bulunarak, aksi halde olağanüstü hal ilan edeceğini açıkladı. Rus uçakları Grozni'yi bombaladı.
30 Kasım 1994
Rus uçakları tarafından yeni bir hava saldırısı daha yapıldı. En az 10 uçağın katıldığı saldırıdan sonra Cevher Dudayev, kadın ve çocuklara Grozni'yi terketmeleri çağrısında bulundu. Rusya, Çeçen sınırına asker yığmaya başladı.
1 Aralık 1994
Rusya'nın, verdiği sürenin bitmesine rağmen, hiçbir harekette bulunmayan Yeltsin, Çeçenlerin elindeki Rus esirleri geri alabilmek için her yolu deneyeceğini açıkladı.
5 Aralık 1994
Rusya, Çeçenistan'ın terörist yatağı olduğunu ileri sürerek, Batı'yı yanına almak teşebbüslerine başladı.
6 Aralık 1994
Çeçenistan bağımsızlığını elde etmesinden sonra ilk defa en üst seviyede bir toplantı yaptı. Rusya Savunma Bakanı Pavel Graçev ve Cevher Dudayev, yaptıkları görüşmede, krizin sona ermesi için güç kullanılmaması konusunda görüş birliğine vardılar.
7 Aralık 1994
Rus Güvenlik Konseyi, tarafların silahsızlandırılması için bütün anayasal tedbirlerin uygulanmaya konulmasını istedi.
8 Aralık 1994
Boris Yeltsin, anayasal tedbirlerin uygulanmasını istedi.
10 Aralık 1994
Rusya, Çeçen hava sahası ve sınırını kapattığını açıkladı. Grozni yine bombalandı. Dudayev'in yardımcılarından biri, Rusya'nın Çeçenistan'ı işgal etmeleri halinde, Rus askerlerinin çeçenistanı tabut içinde terk edeceklerini söyledi.
11 Aralık 1994
Rus askerleri, 3 koldan Çeçenistan'a girdiler. Yeltsin, 15 Aralık tarihine kadar süre tanıyarak, Çeçenlerin silahlarını bırakmalarını istedi.
12 aralik 1994
Rus uçakları, Grozni yakınındaki hedefleri bombaladı. Grozni'nin dışındaki köylerde ağır çarpışmalar meydana geldi.
14 Aralık 1994
Cevher Dudayev, Rusya'yı uyararak bir adım daha atmaları halinde, gerilla savaşı başlatacaklarını ilan etti.
15 Aralık 1994
Boris Yeltsin, Cevher Dudayev taraftarlarının silah bırakması için verdiği süreyi 48 saat daha uzattı. Dudayev, Rus askerlerinin çekilmesi halinde masaya oturacağını açıkladı.
16 Aralık 1994
Çeçenistan'a gönderilen bir Rus general, Yeltsin'in hareketinin anayasaya aykırı olduğunu belirterek, "Bir adım daha ileri gitmeyeceğini" ilan etti. Rusya Güvenlik Konseyi yaptığı açıklamada, verilen süreyi cumartesi gece yarısına kadar erteledi.
17 Aralık 1994
Rusya Dışişleri Bakanı Andrey Kozırev, yabancıların ülkeyi terk etmesini istedi ve Dudayev'i bir defa daha görüşme masasına davet etti.
18 Aralık 1994
Rus uçakları gece yarısından itibaren Grozni'yi bombalamaya başladılar. Fakat kara harekâtına geçilmedi. Grozni'de bulunan Dudayev taraftarları sessiz kalarak Rusya'nın ikinci bir adım atmasını beklediler.
19 Aralık 1994
Rus kuvvetleri özellikle sivil yerleşim birimlerini bombalayarak 16 kişinin ölümüne sebep oldu. Grozni'ye yönelik hava saldırıları yine devam etti. Grozni dışında yoğun çarpışmalar olduğu bildirildi. Bölgede bulunan
gazeteciler, Petropavlovskaya köyünün Rusların eline geçtiğini bildirdi. Cumhurbaşkanlığı Sarayına yönelik saldırılarda, sarayın isabet almadığı, mermilerin boş araziye düştüğü belirtildi.
Ocak 1995
Rus tankları Grozni'nin merkezine doğru ilerlemeye başladı.
Nisan 1995
Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı AGIK, Çeçenistan komisyonu kurmaya karar verdi. Dudayev, Rusya içinde saldırıda bulunma tehdidinde 'bulundu. Argun, Gudermes ve Şali'yi ele geçirmeye başladı.
Mayıs 1995
Rus askerleri Kafkas dağına doğru ilerliyor. AGIK himayesinde yapılan görüşmelerin ilk turunda sonuç alınamadı.
Haziran 1995
Rus askerlerinin, güneydoğudaki mücahidlerin karargâhını ele geçirdiklerini duyuran Rusya, Şatoy ve Najoyyurt'u da aldılar.
14 Haziran 1995
Çeçenistan'a 70 kilometre mesafedeki Stavropol şehrinin Budonnovski kasabasına baskın düzenleyen Şamil Basayev liderliğindeki bir grup mücahit, bir hastanede yüzlerce Rus'u rehin aldı.
15 Haziran 1995
Rusya, Kuzey Kafkasya'daki kuvvetlerini alarma geçirdi. Yeltsin, Rus sivillere sakin olmaları çağrısında bulundu.
16 Haziran 1995
Rus askerleri, Çeçenlerin saldırı ihtimaline karşı Moskova'daki kilit öneme sahip binaları korumaya aldı. Rus parlamentosundaki gruplar, hükümetin istifasını istedi. Yediler toplantısı için Kanada'ya giden Yeltsin'e geri dön çağrısında bulunuldu.
17 Haziran 1995
Rus askerleri hastaneye baskın düzenledi. Operasyon başarılı olamadı. Ancak Basayev, 220 kadın, çocuk ve hastayı serbest bıraktı. Yeltsin; baskının kendisinin Moskova'dan ayrılmasından sonra gerçekleştirildiğini açıkladı. Başbakan Çernomırdin ise, rehinelerin serbest bırakılmasına karşılık Çeçenistan'da ateşkes yapılmasını teklif etti.
18 Haziran 1995
Rusya Başbakanı Çernomırdin, mücahitlerin komutanı Şamil Basayev ile telefonda görüştü. Mücahitler, 126 rehineyi daha serbest biraktı. Bâsayev, kendi adamlarını ve rehinelerin bir kısmını Çeçenistan'a götürmek için bir otobüs istedi. Çeçenistan'daki Rus komutan, "Bütün askeri operasyonların durdurulması" talimatını verdi.
19 Haziran 1995
Bariş görüşmelerinin yeni turu Grozni'de başladı. Mücahitler 764 rehineyi daha serbest bıraktı ve bir Rus tuzağına karşı bazı gazeteciler, parlamenterler ve çok sayıda Rus'un bulunduğu otobüsten oluşan konvoyla Budonnovski'den ayrıldı.
30 Temmuz 1995
Heyetler arasında askeri anlaşma imzalandı. Anlaşmaya göre; Ruslar, Çeçenistan'daki askerlerini geri çekecek, Çeçenler de savunma maksatlı olmayan silahlarını teslim edecekler. Çeçen heyetine Çeçenistan Başsavcısı Osmati İmayev başkanlık etti.
Ağustos 1995
Çeçenistan'da kimyasal silah kullanılmış olabileceğine ilişkin belirtiler bulunduğu bildirildi.
16 Ağustos 1995
Çeçen Cumhuriyeti'nin başkenti Grozni'de süren barış görüşmelerinin kesilmesi ve taraflar arasında gerginliğin tehlikeli bir şekilde tırmanması ardından bir grup Çeçen mücahit silahlarını teslim ettiler.
25 Ağustos 1995
Çeçen lideri Cevher Dudayev'e bağlı güçler, cumhuriyetin ikinci büyük kenti Gudermes'te yönetime el koyduğunu bildirdi.
28 Ağustos 1995
Rusya'nın Budonnovsk kentine baskın düzenleyerek 30 Temmuz da Rus-Çeçen heyetlerinin askeri bir anlaşmaya varmalarına kadar giden görüşme sürecini başlatan Çeçenlerin ünlü savaşçısı Şamil Basayev, silahlarını teslim etmeyeceklerini söyledi.
5 Eylül 1995
Çeçenistan'da Cevher Dudayev yanlıları 6 Eylül 1991'de ilan edilen, ancak tanınmayan cumhuriyetin bağımsızlık ilanlarının yıldönümünü çeşitli yerleşim birimlerinde kutladılar.
16 Eylül 1995
Çeçenistan'ın Alkhoi-mohk kasabasında Rus uçaklarının bombardımanı sonucu üç kişinin öldüğü, altı kişinin Yaralandığinı bildirildi.
4 Ekim 1995
Çeçenistan Cumhurbaşkanı Cevher Dudayev'in danışmanı Ramazan Gaytemirov, Rusya'nın Çeçenistan'da asıl amacının petrol yataklarına sahip olmak, boru hattını kullanmak ve askeri üs kurmak olduğunu söyledi.
20 Aralık 1995
Çeçenistan'ın Gudermes kentini kuşatan Rus askerleri yüzlerce sivil öldürerek kenti ele geçirdi. Ülkenin yüzde 70'ini kontrol altında tutan Müslüman mücahitlerler, Ruslara ağır kayıplar verdirdi.
9 Ocak 1996
"Yalnız Kurt" grubunun lideri Salman Raduyev, Kızılyar'a baskın düzenleyerek yüzlerce kişiyi esir aldı.
17 Ocak 1996
Salman Raduyev ve mücahitler, Kızılyar'dan ayrılırken kıstırıldıkları Pervomaiskoye köyündeki Rus kuşatmasını (dünyada Baysangur'dan sonra ikinci kez) yarmayı başardılar.
5 Şubat 1996
Çeçenistan'ın başkenti Grozni'de bağımsızlık yanlısı Çeçenler, Rus güçlerinin ayrılmama isteğiyle gösteriler başlattılar.
8 Şubat 1996
Grozni'deki gösterilere binlerce kişi katıldı. Kent merkezinde gösterilere katılanların sayısı on bine ulaştı.
Ağustos 1996
Mücahitlerin müthiş saldırılarına dayanamayan rus güçleri mücahitlerin Grozni'yi sonuna kadar savunacaklarını anlayınca, karşı koyamayacaklarını bildikleri için ateşkes imzalamak zorunda kaldılar.
6 Eylül 1996
Çeçenistan'da 1. savaşın zaferi ve bağımsızlık kutlamaları yapıldı. Bu kutlamalara yabancı ülkelerden insanlar da katıldı.
Ağustos 1999
Dağıstan daki islam alimleri Dağıstan'da rus güçleri tarafından işkence gören ve acımasızca öldürülen Dağıstanlı müslümanlara yardım etmek amacıyla çeçen mücahitleri Dağıstan'a çağırmıştır, savaşın başlamasıyla kesinlikle kendilerinin de savaşacağını ve birlikte rus güçlerine karşı koyacaklarını söz vermişlerdir. Bunun ardından Müslümanlara yardım etmek amacıyla Basayev ve Hattab önderliğinde büyük bir grup çeçen mücahit toplanarak Dağıstan'a Cihad için girmişlerdir. Fakat çatışmaların yoğunlaştığı sırada Dağıstanlılar çeçen mücahitlere verdikleri sözü tutmayarak onları terk etmiş ve hatta onlara arkadan ateş açmaya başlamışlardır. Bu da Rusya'nın çeçenlere karşı düzenlemiş olduğu bir oyundu. Rusya'da çeçen mücahitlerin Dağıstan'da bulunmasını fırsat bilerek Çeçenistan'a girdi ve böylece 2. Çeçen-Rus savaşı başlamış oldu.
Ekim 2002
Çeçenistan'daki soykırımı dünyaya duyurmak amacıyla bir aileden oluşan çeçen mücahitler Moskova'nın en büyük tiyatrosu olarak bilinen "Nord-ost" tiyatrosu'nu, seyircisinin en yoğun olduğu sırada basmışlar ve oradaki insanları rehine almışlardır. Ancak rehine kurtarma operasyonu sırasında Putin'in emriyle, dünyada kullanılması yasaklanmış olan zehirli gazların kullanılması 300'e yakın rus vatandaşının ölmesine ve mücahitlerin şehit olmasına neden olmuştur.
Haziran 2003
Çeçen mücahitlerin, rus gizli servisi (eski KGB) binası önünde patlayıcı dolu kamyonu patlatması sonucunda 36 gizli servis ajanı öldü ve 90'dan fazla rus askeri yaralandı.
Temmuz 2003
Rus güçlerinin Çeçenistan'da yaptığı işkence ve masum çeçen halkının katledilmesini durdurması için çeçen liderler Rusya'yı uyarmıştır. Fakat rus güçleri bu soykırıma son vermemişlerdir ve çeçen liderler bu soykırım durana kadar intihar saldırılarının devam edeceğini söylemişlerdir. Çeçenistan'da en son yapılan işkence ve vahşete karşılık olarak üç kadın mücahit Moskova'nın Truşino semtinde düzenlenen müzik festivali sırasında, rus güçlerine karşı intihar saldırısı düzenlemişlerdir. Bunun bilançosu 16 ölü ve 60 yaralı oldu. Bu saldırı rus güçlerine iyi bir ders olmuştur.
2003-2004 şubat
Dünya ve türk basınının gündeminden düşmesine rağmen Çeçenistan'daki zulüm ve vahşet hala devam etmekte ve çatışmalar tüm şiddetiyle sürmektedir. Bu vahşet basınının gündeminden birden bire düştü oradan gelen vahşet ve soykırım görüntülerinin basına verilmesine rağmen medya organlarından hiç birisi nedense bu görüntüleri yayınlama cesareti göstermiyorlar. Halbuki Irak ve Filistin'de çıkan çatışmaları göstermelerine rağmen Çeçenistan'da yapılan vahşette ölü sayısının fazla olması bile yayınlamalarını sağlamıyor.
26 şubat 2004
Avrupa Birliği Konseyi 1944 yılında sürgüne gönderilen çeçen-inguş'ların soykırıma uğradığını ilk defa kabul etti
|
|
 |
|
 |
|
