Soru: Günümüzde tüccarların, sattıkları mallara hediyeler koymaları alışkanlık haline geldi. Bu, ya çekiliÅŸ numarası verip kazanan numaraya “kıymetli” bir ödül vermek ÅŸeklinde, ya tâcirden teslim alınmak üzere üstünde hediyenin ismi yazılı bir kupon vermek ÅŸeklinde, ya malın içinde mevcut aynî hediye vermek ÅŸeklinde, ya falan miktarda alışveriÅŸ yapanlara fazladan benzer bir tane daha vermek ÅŸeklinde yada benzer ÅŸekillerde olmaktadır.Bu, bey-ul ÄŸarar’a (meçhulün satışı’na) dâhil edilir mi veya câiz midir?

Cevap: Muhakkak ki [بيع الغرر] bey-ul ğarar bâtıldır. Zîra satın alınan malın mâlum olması gerekir. Mal mâlum olduğu zaman satış sahîh olur. Ancak malın meçhul olması satışı bâtıl kılar.

Zikrettiğin hallere gelince; bunların vâkıaları farklıdır ve dolayısıyla hükümleri de farklıdır.

1. Muayyen miktarda alışveriş yapanlara fazladan bir hediye veya benzerinin verilmesi câizdir. Dolayısıyla satış sahîhtir. Bu fazlalığın vâkıası ise hibe altında olması ve sahîh olmasıdır.

2. Mâlum bir malın içine, kaşık, çocuk saati… vesâir mâlum bir hediye konulması yada malın içinde kupon bulan müşterinin, kupon üzerinde yazılı ve mâlum hediyeyi veya ödülü teslim almak için tâcire gitmesine yönelik olarak üstünde ödülün ismi yazılı bir kupon konulması da câizdir. Dolayısıyla satın alınan mal mâlum olduÄŸu sürece satış sahîhtir. Meselâ “bazı ürün paketlerinde bulunan bir hediye gibi.” Dolayısıyla satış sahîhtir, çünkü ürün paketinin deÄŸeri ödenmiÅŸ, sonra içinde bir saat bulunmuÅŸtur. Böylece bir hediye olur. Onu içinde bulmasa da câizdir, çünkü paket halindeki o ürünü satın almış ve deÄŸerini ödemiÅŸtir. Dolayısıyla satıcının buna bir hediye vermesi zorunlu deÄŸildir. İçinde olsa da câizdir, olmasa da câizdir.

3. İçinde ne olduÄŸu bilinmeyen kapalı kutunun satışına gelince; içi boÅŸ olabilir, yada ödenenden fazla deÄŸerde bir mal bulunabilir yada ödenene denk deÄŸerde bir mal bulunabilir, yada ödenenden az deÄŸerde bir mal bulunabilir… Ä°ÅŸte bu bey-ul ÄŸarardır ve câiz deÄŸildir.

4. Bir ödül çekilişine katılmaya hak kazandıran mâlum bir mala numara konulmasına gelince; [الميسر] meysir bâbına sokulması, râcih görülür. Zîra meysir [kumar], gâlibin mağluptan alması yada kazananın kaybedenden alması ve kazananın kaybedenden alması bakımından tarafların iştirâk ettiği her husustur ki bu, meysire dâhildir.

Bazı ÅŸahıslar kağıt oynuyorlar, sonra kazanan kaybedenlerden alıyorsa, bu kumardır ve haramdır. Ä°ki kiÅŸi at, bisiklet veya araba… üzerinde yarışıyor ve yarışta kazanan kaybedenden alıyorsa, bu da kumardır.

Yine on kiÅŸi isimlerini bir kağıt veya rakamlar üzerine koyuyorlar, sonra hepsini bir kutuya atıyorlar ve bir kağıt çektiklerinde, kağıdı çıkan kağıdı çıkmayanlardan alıyorsa, bu da kumardır ve haramdır… hakezâ…

Åžimdi satılan malın içine konulan çekiliÅŸ kuponlarına geliyoruz. Râcih olan satıcının, ödülün bedelini hesabına katmış olmasıdır. Meselâ; çekiliÅŸe konu olan ödülün miktarı 1,000 dinar olsun. Kazanacak numara da (50) olsun. On bin paketin her birine rakamı konulur. Yani içerisinde (50) rakamı da olmak üzere ÅŸu 1, ÅŸu 2… tâ ki 10,000′e kadar numaralandırılır. Ödülün deÄŸeri (1,000 dinar), on bin paketin fiyatına eklenir. Böylece paketin satış fiyatı bir dinar ise, üzerine on kuruÅŸ eklenir. On bin paketin satılmasından sonra çekiliÅŸ sırasında, [10,000 x 10 kuruÅŸ = 1,000 dinar] yani kazanana ödenecek ödülün deÄŸeri olan miktar elde edilmiÅŸ olur. Her ne kadar ifşâ edilmese de kazanan bu ödülü, numaraları kaybedenlerin mallarından almış olur.

Birileri diyebilir ki; “Tâcir, müşterilerini malını almaya teÅŸvik etmek ve cezbetmek için içine ödüllü çekiliÅŸ kuponu koysa da koymasa da, malı normal bir satış ile satıyor. Dolayısıyla bu, fiyat farkından ödülün deÄŸerini tahsil etme hesabına sokulmaz.”

Muhakkak ki bu, muhtemel olsa da, yani müşterileri cezbetmek için fiyat artırımı olmaksızın ödül konulsa da, zayıf bir ihtimâldir. Hele ki araba çekilişi veya benzeri gibi büyük bir ödül olduğu zaman.

Her hâlükârda; kaybeden numaraların hesâbına dayalı olmasa da bu, “şüpheli iÅŸler” bâbındaki bir vâkıadır.

Bundan ötürü, çekiliş kuponları içeren malları satın alan kardeşlerimizin, bu tür çekilişlere iştirak etmemelerini ve maldaki bu tür kuponları hemen yırtmalarını tavsiye ediyorum ki şeytan onlara musallat olmasın da bu çekilişlere ilgi göstermesinler.

H. 27 Rabi’-ul Âhir 1428
M. 14 Mayıs 2007